BRICS Yeni Delhi Zirvesi: Yerel Para Birimiyle Ticaret ve DTÖ Reformu Vurgusu

Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de bir araya gelen 11 BRICS ülkesinin liderleri, ticarette yerel para birimlerinin kullanımının artırılması, Dünya Ticaret Örgütü’nde (DTÖ) reform yapılması ve korumacılığın azaltılması çağrısında bulundu. Zirvenin ardından yayımlanan bildiride, sınır ötesi ödeme sistemlerinin geliştirilmesi ve tarımsal ticaretin güçlendirilmesi hedefleri öne çıktı.

Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın oluşturduğu; 2024 yılında Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) katıldığı, 2025’te ise Endonezya’nın katılımının beklendiği 11 üyeli BRICS bloku liderleri, 12-13 Eylül tarihlerinde Hindistan’ın Yeni Delhi kentinde bir araya geldi.

Zirve sonucunda, sınır ötesi ticaret ve finansal sistemlere yönelik ortak taahhütleri içeren “BRICS Yeni Delhi Deklarasyonu: Dayanıklılık, İnovasyon, İşbirliği ve Sürdürülebilirlik İnşası” yayımlandı. Bildiride makroekonomik işbirliği, tarım politikaları, gümrük anlaşmaları ve ödeme sistemlerine ilişkin bir dizi karar yer aldı.

Ticaret Politikaları ve DTÖ Reformu

Deklarasyonda, kurallara dayalı ticaret sisteminin güçlendirilmesi için Dünya Ticaret Örgütü’nde (DTÖ) reform yapılmasına destek verildiği ifade edildi. Anlaşmazlık çözüm mekanizması 2019’dan bu yana işlevsiz olan örgütün temel ilkelerinden kabul edilen “özel ve lehte muamele” mekanizmasının, özellikle en az gelişmiş ülkeler (EAGÜ) için korunması gerektiği belirtildi. Bu mekanizma, gelişmekte olan ülkelerin ticaret altyapılarını kurmaları için anlaşmaları daha uzun sürede uygulamalarına olanak tanıyor.

ABD yönetimi bu yılın başlarında yayımladığı bir bildiride, mevcut sistemin “2026’daki küresel ticaretin gerçeklerini yansıtmadığını” belirterek gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler şeklindeki ikili yapıyı eleştirmişti. BRICS bildirisi ise Etiyopya ve İran’ın DTÖ’ye katılımına destek vererek Küresel Güney’in küresel ticarete entegrasyonu için söz konusu istisnai hükümlerin önemini yineledi.

Bildiride ayrıca, “çevresel hedefler kisvesi altında yürütülen korumacılık” konusunda uyarıda bulunuldu. Bu ifade, Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’na (CBAM) yönelik bir eleştiri olarak değerlendirildi. Gıda güvenliği ve kalkınma hakları üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekilerek tek taraflı yaptırımlar kınandı. Dünyada en çok yaptırıma tabi tutulan ülkeler arasında yer alan BRICS üyeleri Rusya ve İran’ın durumu da bu bağlamda metnin arka planını oluşturdu.

Tarım, KOBİ’ler ve Gümrük İşbirliği

Küresel et ve tahıl üretiminin yüzde 40’ından fazlasını gerçekleştiren BRICS ülkelerinin gıda arzındaki konumuna dikkat çekilen bildiride, blok içi bir “BRICS Tahıl Borsası” kurma çabalarına işaret edildi. Daha adil bir tarımsal ticaret sistemi için DTÖ bünyesindeki müzakerelerin ilerletilmesi taahhüt edildi.

Mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) finansmana erişimi, küresel değer zincirlerine katılımın önündeki temel bir engel olarak tanımlandı. Üyeler, KOBİ’lerin risk değerlendirmelerini iyileştirmeyi ve finansmana erişimini genişletmeyi amaçlayan Kredi Değerlendirme Çerçeveleri için BRICS Yönlendirici İlkeleri’ni onayladı.

Ticaret belgelerinin dijitalleştirilmesi süreçlerinde, BAE’deki Ras Al Khaimah Ekonomik Serbest Bölgesi (RAKEZ) gibi özel ekonomik bölgelerin potansiyeli vurgulandı. Zirvede ayrıca, Gümrük Konularında BRICS İşbirliği ve Karşılıklı İdari Yardım Anlaşması memnuniyetle karşılanarak idari işbirliğinin derinleştirilmesi kararlaştırıldı.

Sınır Ötesi Ödemeler ve Finansal Güvenlik

Sınır ötesi işlemlerde verimliliği artırmak amacıyla kurulan BRICS Ödeme Görev Gücü’nün çalışmaları zirvede değerlendirildi. Son 18 ay içinde blok genelindeki anlık ödeme sistemleri üzerinden 10 trilyon doların üzerinde işlem gerçekleştirildiği, bu süreçte Hindistan’ın Birleşik Ödemeler Arayüzü’nün (UPI) BAE’yi kapsayacak şekilde genişletildiği bildirildi.

Blok, ticari takaslarda ve yatırımlarda yerel para birimlerinin kullanımını artırmaya yönelik hedefini yineledi. Ortak risk modelleri geliştirmek üzere bağımsız bir sigorta ekosistemi kurulması fikri gündeme gelirken, Hindistan’ın bir “BRICS Risk Laboratuvarı”na ev sahipliği yapma teklifine üyeler ilgi gösterdiklerini belirtti.

Deklarasyonda son olarak; terörizmin finansmanı, kara para aklama, yasa dışı silah kaçakçılığı ve siber güvenlik dolandırıcılığı dahil olmak üzere yasa dışı finansal akışlarla mücadele ihtiyacının altı çizildi.