Aedes Kaynaklı Hastalıkların Küresel Faturası Büyüyor: 2024’te 14 Milyon Dang Humması Vakası Kaydedildi

Halk sağlığı uzmanlarına göre; iklim değişikliği, kentleşme ve nüfus hareketliliğinin etkisiyle küresel nüfusun yarısından fazlası Aedes cinsi sivrisineklerin taşıdığı hastalıkların riski altında bulunuyor. Yıllık 3,3 milyar dolarlık küresel maliyet yaratan bu hastalıklara karşı Singapur’da düzenlenen Asya Dang Zirvesi’nde altı uluslararası örgüt arasında iş birliği anlaşması imzalandı.

Halk sağlığı entomoloğu Michael B. Macdonald’ın değerlendirmelerine ve güncel epidemiyolojik verilere göre; dang humması, chikungunya, Zika ve sarı humma virüslerini taşıyan Aedes aegypti ve Aedes albopictus cinsi sivrisineklerin yayılım alanı genişliyor. Sadece 2024 yılında dünya genelinde 14 milyon dang humması vakası kaydedilirken, küresel nüfusun yarısından fazlasının enfeksiyon riski altında olduğu belirtiliyor.

Aedes kaynaklı hastalıklar, geleneksel endemik bölgelerin dışına çıkarak yeni coğrafyaları da etkilemeye başladı. Vektör sivrisineklerin yayılımının, 2025 yılında ABD, Avrupa ve Çin’de görülen şiddetli chikungunya salgınlarında doğrudan rol oynadığı kaydedildi.

Korunma ve Tedavideki Zorluklar

Sıtma gibi diğer büyük hastalıklarla karşılaştırıldığında, Aedes kaynaklı hastalıklara yönelik önleme çalışmaları daha karmaşık bir yapı sergiliyor. Sıtma vektörlerinin aksine Aedes cinsi sivrisineklerin gündüz saatlerinde beslenmesi, cibinlik gibi geleneksel korunma yöntemlerinin etkisini önemli ölçüde sınırlandırıyor.

Teşhis ve aşı geliştirme süreçleri de tıbbi zorluklar barındırıyor. Bugüne kadar iki dang humması aşısı klinik denemeleri tamamlayarak uluslararası onay almış olsa da, virüsün dört farklı suşuna karşı ters bağışıklık reaksiyonuna neden olmadan güvenli koruma sağlayan aşıların geliştirilme sürecinin karmaşıklığı devam ediyor.

Ağır Ekonomik Maliyet

Bu hastalıkların sağlık sistemleri ve hane halkı bütçeleri üzerindeki ekonomik etkisi yüksek boyutlara ulaşıyor. Verilere göre, Aedes kaynaklı hastalıkların küresel düzeyde yıllık maliyeti yaklaşık 3,3 milyar dolar seviyesinde seyrediyor. Salgın dönemlerinde bu rakam on milyarlarca dolara çıkabiliyor; nitekim Latin Amerika ve Karayipler’de yaşanan Zika salgınının toplam maliyetinin 3,5 milyar doları bulduğu biliniyor.

Hastalığın aile düzeyindeki finansal yükü de bilimsel araştırmalara yansımış durumda. Bangladeş’te yapılan bir hastalık maliyeti çalışması, dang humması tedavisi için hastaların cebinden çıkan ortalama harcamanın aylık hane halkı gelirinin yüzde 56’sına denk geldiğini gösterdi. Bu oran, en yoksul beşte birlik kesimde hane halkı gelirinin yüzde 139’unu aşarak aileleri borçlanmaya sürüklüyor.

İklim Değişikliğinin Etkisi ve Projeksiyonlar

Epidemiyolojik tahminler, iklim değişikliği ile dang humması vakalarındaki artış arasında doğrudan bir bağlantı kuruyor. Küresel ısınmanın tarihsel olarak dang insidansının yüzde 18’inden sorumlu olduğu tahmin edilirken; gelecekteki ısınma senaryolarına göre bu oranın yüzyılın ortalarına kadar yüzde 49 ile yüzde 76 arasında artabileceği öngörülüyor. Daha serin bölgelerde vaka sıklığının iki katına çıkması beklenirken, Bolivya özelinde nüfus ağırlıklı ortalama dang insidansının yüzde 811 oranında artabileceği tahmin ediliyor.

Singapur’daki Asya Dang Zirvesi’nde Kurumsal İş Birliği

Hastalıkla mücadele kapsamında geçen ay Singapur’da düzenlenen Asya Dang Zirvesi, 22 ülkeden yaklaşık 600 delege, 50 uluslararası konuşmacı ve 225 araştırma özetinin sunumuyla gerçekleştirildi. Zirvede, klinik yönetim, önleme teknolojilerindeki inovasyonlar, gözetim sistemleri ve aşı çalışmaları ele alındı.

Zirvenin en somut adımlarından biri olarak altı bölgesel ve küresel örgüt; halk eğitimi, veri paylaşımı, salgın deneyimlerinin aktarımı ve politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla bir mutabakat zaptı (MoU) imzaladı. Ayrıca, 2011 yılından bu yana Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) tarafından “Dang Günü” olarak kabul edilen 15 Haziran’ın, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından resmi olarak “Dünya Dang Günü” ilan edilmesi yönündeki savunuculuk faaliyetlerinin artırılması kararlaştırıldı.